به روزرسانی در تاریخ: 1405/08/14
تابلو فرمان آسانسور مجموعهای از تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی است که حرکت آسانسور، توقف در طبقات، باز و بسته شدن درها و ارتباط میان بخشهای مختلف سیستم را کنترل میکند. این مجموعه با دریافت اطلاعات از سنسورها و فرمانهای کاربران، دستورات لازم را به موتور، ترمز و دربها ارسال میکند.
فهرست مطالب
تابلو فرمان آسانسور چیست؟
تابلو فرمان آسانسور یک مجموعه کنترل الکتریکی و الکترونیکی است که معمولاً در داخل یک کابینت فلزی نصب میشود. این مجموعه نقش مرکز تصمیمگیری آسانسور را دارد و میان تجهیزات ورودی، سیستم محرکه، دربها و مدارهای ایمنی ارتباط برقرار میکند.
برای مثال، زمانی که مسافر دکمه یک طبقه را فشار میدهد، فرمان از طریق مدارهای ارتباطی به تابلو فرمان منتقل میشود. کنترلر اطلاعات دریافتی را با وضعیت فعلی کابین، جهت حرکت، موقعیت طبقات و شرایط ایمنی مقایسه میکند و سپس فرمان مناسب را صادر میکند.
تابلو فرمان صرفاً یک کلید روشن و خاموش نیست؛ بلکه مجموعهای از بردهای الکترونیکی، تجهیزات حفاظتی، رلهها، کنتاکتورها، منابع تغذیه و در بسیاری از سیستمها درایو کنترل سرعت است. هماهنگی این اجزا باعث میشود آسانسور بتواند حرکت کند، سرعت خود را تنظیم کند، در طبقه موردنظر بایستد و در زمان مناسب درها را باز کند.
تابلو فرمان آسانسور چگونه کار میکند؟
عملکرد تابلو فرمان بر اساس دریافت اطلاعات، پردازش آنها و ارسال فرمان به تجهیزات اجرایی انجام میشود. این فرایند در طول حرکت آسانسور بهصورت پیوسته تکرار میشود تا موقعیت کابین و وضعیت تجهیزات تحت کنترل باقی بماند.
برای درک بهتر عملکرد این مجموعه، میتوان فرایند حرکت آسانسور را به چند مرحله تقسیم کرد:
- دریافت درخواست: مسافر دکمه طبقه موردنظر را در داخل کابین یا در طبقه موردنظر فشار میدهد. این درخواست به ورودیهای کنترلی تابلو فرمان منتقل میشود.
- بررسی اطلاعات: کنترلر اطلاعات درخواست را همراه با دادههای موقعیت کابین، جهت حرکت، وضعیت دربها و سیگنالهای ایمنی بررسی میکند.
- کنترل شرایط ایمنی: پیش از حرکت، وضعیت مدار ایمنی، قفل دربها و سایر ورودیهای ضروری بررسی میشود. در صورت وجود خطای ایمنی، حرکت نباید انجام شود.
- صدور فرمان حرکت: در صورت برقرار بودن شرایط لازم، تابلو فرمان دستورات موردنیاز را به سیستم محرکه، ترمز و تجهیزات مرتبط ارسال میکند.
- تنظیم سرعت و موقعیت: در سیستمهای مجهز به درایو، سرعت و شتاب حرکت متناسب با شرایط کنترل میشود. اطلاعات سنسورها و انکودر نیز در مدیریت موقعیت کابین نقش دارند.
- توقف و باز شدن درب: هنگام رسیدن کابین به طبقه مقصد، تابلو فرمان فرایند کاهش سرعت و توقف را مدیریت میکند. پس از تأیید شرایط لازم، فرمان باز شدن درب صادر میشود.
این چرخه در هر سفر آسانسور تکرار میشود. بنابراین، اختلال در دریافت اطلاعات، پردازش فرمان یا ارتباط میان تابلو و تجهیزات اجرایی میتواند باعث توقف، حرکت نامنظم یا بروز خطا در عملکرد آسانسور شود.
کاربرد تابلو فرمان آسانسور
کاربرد تابلو فرمان فقط به حرکت دادن کابین محدود نمیشود. این مجموعه وظایف متعددی دارد که در کنار یکدیگر، عملکرد ایمن و منظم آسانسور را امکانپذیر میکنند.
۱. مدیریت حرکت کابین
یکی از مهمترین وظایف تابلو فرمان، کنترل شروع حرکت، جهت حرکت، شتابگیری، کاهش سرعت و توقف کابین است. کنترل صحیح این مراحل از حرکت ناگهانی و توقف نامناسب جلوگیری میکند و کیفیت جابهجایی مسافران را بهبود میدهد.
۲. کنترل توقف و تراز طبقات
تابلو فرمان با استفاده از اطلاعات موقعیتیابی و تجهیزات کنترلی، محل توقف کابین را مدیریت میکند. هدف این است که کابین در محدوده مناسب طبقه متوقف شود تا اختلاف سطح میان کف کابین و کف طبقه به حداقل برسد.
۳. مدیریت دربهای آسانسور
فرمان باز و بسته شدن دربها، بررسی وضعیت بسته بودن و دریافت سیگنالهای مربوط به قفل درب از وظایف کنترلی تابلو است. اگر شرایط ایمنی دربها تأیید نشود، سیستم باید از حرکت آسانسور جلوگیری کند.
۴. مدیریت درخواستهای مسافران
تابلو فرمان درخواستهای ثبتشده از داخل کابین و طبقات را دریافت و بر اساس منطق کنترلی سیستم اولویتبندی میکند. در آسانسورهای مجهز به کنترل گروهی، هماهنگی میان چند آسانسور نیز میتواند توسط سیستم کنترل مربوطه انجام شود.
۵. نظارت بر مدارهای ایمنی
مدارهای ایمنی، وضعیت بخشهایی مانند قفل دربها و تجهیزات حفاظتی را به سیستم اعلام میکنند. تابلو فرمان این اطلاعات را بررسی میکند و در صورت مشاهده شرایط غیرمجاز، از ادامه حرکت جلوگیری میکند. البته ایمنی آسانسور تنها به تابلو فرمان وابسته نیست و به طراحی صحیح و عملکرد تمام تجهیزات ایمنی نیاز دارد.
۶. تشخیص خطا و کمک به تعمیرات
بسیاری از تابلوهای فرمان جدید امکان نمایش کد خطا یا ثبت رخدادهای سیستم را دارند. این قابلیت به تکنسین کمک میکند منشأ احتمالی مشکل را سریعتر شناسایی کند. همچنین در برخی سیستمها، وضعیت ورودیها و خروجیها از طریق نمایشگر یا ابزار عیبیابی قابل بررسی است.
اجزای تابلو فرمان آسانسور
اجزای تابلو فرمان با توجه به نوع آسانسور، سازنده، فناوری کنترل و امکانات سیستم ممکن است متفاوت باشند. بااینحال، در بسیاری از تابلوها مجموعهای از قطعات اصلی برای پردازش فرمانها، کنترل موتور، تأمین برق و نظارت بر ایمنی وجود دارد.
| قطعه | وظیفه اصلی |
|---|---|
| برد اصلی کنترلر | پردازش اطلاعات و صدور فرمانهای کنترلی |
| بردهای ورودی و خروجی | دریافت سیگنالها و ارسال فرمان به تجهیزات |
| درایو یا اینورتر | کنترل فرکانس و سرعت موتور در سیستمهای مجهز به VVVF |
| کنتاکتور و رله | قطع و وصل مدارهای الکتریکی مطابق طراحی سیستم |
| فیوز و تجهیزات حفاظتی | محافظت از مدارها در برابر برخی شرایط غیرعادی الکتریکی |
| منبع تغذیه و ترانس | تأمین ولتاژ موردنیاز بخشهای کنترلی |
| ترمینالها و اتصالات | ایجاد ارتباط الکتریکی میان تابلو و تجهیزات آسانسور |
| رابط سنسورها و انکودر | انتقال اطلاعات موقعیت و وضعیت حرکت به کنترلر |
برد اصلی کنترلر
برد اصلی را میتوان مغز تابلو فرمان دانست. این برد اطلاعات ورودی را دریافت و بر اساس برنامه کنترلی، دستورات لازم را صادر میکند. مدیریت درخواست طبقات، تعیین جهت حرکت، هماهنگی با درایو و بررسی برخی شرایط ایمنی از جمله وظایف آن است.
بردهای ورودی و خروجی
بردهای ورودی و خروجی ارتباط میان کنترلر و تجهیزات بیرونی را برقرار میکنند. ورودیها میتوانند اطلاعاتی مانند وضعیت سنسورها، شستیها و قفل درب را دریافت کنند. خروجیها نیز برای ارسال فرمان به تجهیزات اجرایی مانند رلهها، کنتاکتورها و مدارهای مرتبط به کار میروند.
درایو یا اینورتر
در تابلوهای مجهز به سیستم کنترل دور متغیر، درایو وظیفه تنظیم فرکانس و ولتاژ اعمالشده به موتور را مطابق طراحی سیستم بر عهده دارد. این تجهیز امکان کنترل بهتر شتاب، سرعت و کاهش سرعت را فراهم میکند و میتواند به حرکت نرمتر و توقف دقیقتر کمک کند.
کنتاکتورها و رلهها
کنتاکتورها و رلهها برای کنترل و قطعووصل مدارهای مختلف استفاده میشوند. نوع و تعداد آنها به طراحی تابلو، سیستم محرکه و روش کنترل بستگی دارد. در تابلوهای جدید ممکن است بخشی از وظایف کنترلی با مدارهای الکترونیکی انجام شود.
تجهیزات حفاظتی و منبع تغذیه
فیوزها، کلیدهای حفاظتی و تجهیزات پایش برق، متناسب با طراحی تابلو برای محافظت از مدارها به کار میروند. منبع تغذیه و ترانس نیز برق موردنیاز بردها و بخشهای کنترلی را تأمین میکنند. نوع حفاظت موردنیاز باید بر اساس مشخصات تجهیزات و الزامات فنی پروژه تعیین شود.
ترمینالها و تجهیزات ارتباطی
ترمینالها محل اتصال سیمهای مربوط به موتور، درب، سنسورها، شستیها و سایر تجهیزات هستند. در برخی تابلوها، بردهای ارتباطی و جعبه رویزیون نیز برای تبادل اطلاعات و کنترلهای موردنیاز در زمان سرویس و بازرسی در نظر گرفته میشوند.
انواع تابلو فرمان آسانسور

تابلوهای فرمان را میتوان بر اساس فناوری کنترل، روش کنترل سرعت و نوع سیستم محرکه دستهبندی کرد. این دستهبندیها الزاماً از یکدیگر جدا نیستند؛ برای مثال، یک آسانسور کششی میتواند از کنترلر میکروپروسسوری و درایو VVVF استفاده کند.
۱. تابلو فرمان رلهای
در تابلوهای رلهای، بخش مهمی از منطق کنترل با استفاده از رلهها و کنتاکتها اجرا میشود. این روش در برخی سیستمهای قدیمیتر کاربرد داشته است. ساختار آن نسبت به کنترلرهای برنامهپذیر جدید متفاوت است و توسعه یا تغییر منطق کنترلی آن ممکن است محدودیتهایی داشته باشد.
۲. تابلو فرمان میکروپروسسوری
در این نوع تابلو، پردازش فرمانها با استفاده از برد الکترونیکی و پردازنده انجام میشود. کنترل درخواستها، دریافت اطلاعات سنسورها، مدیریت حرکت و نمایش خطاها میتواند از طریق برنامه کنترلی انجام شود. بسیاری از تابلوهای جدید از این معماری یا ساختارهای الکترونیکی مشابه استفاده میکنند.
۳. تابلو فرمان مبتنی بر PLC
در برخی کاربردها، از کنترلکننده منطقی برنامهپذیر یا PLC برای اجرای منطق کنترلی استفاده میشود. انتخاب این ساختار به طراحی سازنده، پیچیدگی پروژه، نیازهای کنترلی و سازگاری با تجهیزات آسانسور بستگی دارد. PLC را نباید بدون بررسی مشخصات فنی، جایگزین مستقیم هر نوع کنترلر آسانسور دانست.
۴. تابلو فرمان دو سرعته
در سیستمهای دو سرعته، موتور برای حرکت با سرعت اصلی و نزدیک شدن به توقف از حالت سرعت پایین استفاده میکند. این روش در آسانسورهای قدیمیتر یا پروژههایی با نیازهای مشخص دیده میشود. کیفیت حرکت و توقف آن به طراحی موتور، تجهیزات و تنظیمات سیستم وابسته است.
۵. تابلو فرمان مجهز به درایو VVVF
در این سیستم، درایو با تغییر فرکانس و ولتاژ، سرعت موتور را کنترل میکند. امکان تنظیم شتاب و کاهش سرعت، حرکت نرمتر و کنترل بهتر توقف از ویژگیهای این روش است. تابلوهای VVVF در بسیاری از آسانسورهای جدید مورد استفاده قرار میگیرند.
۶. تابلو فرمان آسانسور کششی و هیدرولیکی
نوع سیستم محرکه نیز بر طراحی تابلو فرمان اثر میگذارد. در آسانسور کششی، کنترل موتور و تجهیزات مرتبط با حرکت کابین و وزنه تعادل اهمیت دارد. در آسانسور هیدرولیکی، تابلو باید با مجموعه پاوریونیت، پمپ، شیرهای کنترلی و تجهیزات مرتبط با حرکت هیدرولیکی سازگار باشد. بنابراین، نمیتوان یک تابلو را بدون بررسی مشخصات فنی برای هر دو سیستم مناسب دانست.
تفاوت تابلو فرمان دو سرعته و VVVF
یکی از مقایسههای مهم هنگام انتخاب تابلو فرمان، بررسی تفاوت سیستم دو سرعته و سیستم مجهز به درایو VVVF است. تفاوت اصلی این دو روش در نحوه کنترل سرعت موتور و مدیریت مراحل حرکت و توقف قرار دارد.
| معیار مقایسه | سیستم دو سرعته | سیستم VVVF |
|---|---|---|
| روش کنترل سرعت | استفاده از دو حالت سرعت مشخص | تنظیم متغیر سرعت با درایو |
| شتاب و کاهش سرعت | محدود به ساختار دو سرعته | قابل تنظیم بر اساس پارامترهای درایو و کنترلر |
| کیفیت حرکت | وابسته به طراحی و تنظیم سیستم | امکان حرکت نرمتر با تنظیم صحیح |
| پیچیدگی تجهیزات | ساختار کنترل سرعت سادهتر | نیازمند درایو و تنظیمات تخصصی آن |
| کاربرد | برخی آسانسورهای قدیمیتر و پروژههای مشخص | بسیاری از آسانسورهای جدید و نوسازیشده |
بهطور کلی، سیستم VVVF امکان کنترل دقیقتری بر سرعت و شتاب موتور فراهم میکند؛ اما انتخاب آن باید با مشخصات موتور، درایو، کنترلر و سایر تجهیزات سازگار باشد. صرفاً نصب یک اینورتر بدون طراحی و تنظیم درست، تضمینکننده عملکرد مطلوب آسانسور نیست.
راهنمای انتخاب تابلو فرمان مناسب
انتخاب تابلو فرمان باید بر اساس مشخصات واقعی آسانسور و شرایط بهرهبرداری انجام شود. استفاده از تابلو نامتناسب ممکن است باعث اختلال در حرکت، خطاهای مکرر، ناسازگاری با موتور یا دشواری در سرویس و تأمین قطعات شود.
۱. نوع سیستم محرکه را مشخص کنید
در ابتدا باید مشخص شود آسانسور کششی است یا هیدرولیکی. نوع موتور، روش انتقال نیرو و تجهیزات جانبی در هر سیستم متفاوت است؛ بنابراین تابلو باید برای همان ساختار طراحی یا تأیید شده باشد.
۲. مشخصات موتور و درایو را بررسی کنید
توان، جریان، ولتاژ، نوع موتور، وجود یا نبود انکودر و مشخصات درایو از اطلاعات مهم در انتخاب تابلو هستند. کنترلر و درایو باید از نظر فنی با یکدیگر و با موتور سازگار باشند.
۳. ظرفیت و سرعت آسانسور را در نظر بگیرید
ظرفیت کابین، سرعت نامی، تعداد توقفها و ارتفاع مسیر حرکت بر نیازهای کنترلی اثر میگذارند. تابلو باید متناسب با شرایط کاری آسانسور انتخاب شود و امکان مدیریت صحیح حرکت و توقف را داشته باشد.
۴. امکانات موردنیاز پروژه را تعیین کنید
تعداد دربها، نوع درب، کنترل گروهی، نمایشگرها، سیستم نجات اضطراری، تجهیزات موقعیتیابی و قابلیتهای عیبیابی باید پیش از انتخاب مشخص شوند. همه تابلوها از تمام امکانات پشتیبانی نمیکنند.
۵. خدمات پس از فروش و قطعات یدکی را بررسی کنید
در دسترس بودن قطعات، امکان دریافت خدمات تخصصی، مستندات فنی و پشتیبانی سازنده در طول عمر آسانسور اهمیت زیادی دارد. تابلویی که قطعات یا تعمیرکار متخصص آن بهسختی پیدا میشود، ممکن است در زمان خرابی هزینه و زمان توقف بیشتری ایجاد کند.
۶. استانداردها و الزامات ایمنی را جدی بگیرید
تابلو فرمان باید با طراحی کلی آسانسور و الزامات استاندارد و مقررات مربوط به آن سازگار باشد. بررسی مدارهای ایمنی، روش کنترل دربها، عملکرد ترمز و سازگاری با تجهیزات نجات اضطراری باید توسط متخصص واجد صلاحیت انجام شود.
صرفاً قیمت پایین یا تعداد قابلیتهای اعلامشده، معیار مناسبی برای انتخاب تابلو فرمان نیست. سازگاری کامل با موتور و تجهیزات آسانسور، کیفیت ساخت، امکان عیبیابی و خدمات فنی قابلدسترسی اهمیت بیشتری دارند.
نگهداری و عیبیابی تابلو فرمان آسانسور
نگهداری اصولی تابلو فرمان به کاهش احتمال خرابی، افزایش قابلیت اطمینان سیستم و تشخیص زودهنگام مشکلات کمک میکند. برنامه سرویس باید با توجه به نوع تابلو، شرایط محیطی، میزان استفاده از آسانسور و دستورالعمل سازنده تنظیم شود.
بررسی وضعیت ظاهری و محیط نصب
تابلو باید در محیطی مناسب و مطابق الزامات سازنده نصب شود. گردوغبار زیاد، رطوبت، دمای نامناسب و تهویه ضعیف میتوانند بر عملکرد قطعات الکترونیکی و تجهیزات داخل کابینت اثر منفی بگذارند. وضعیت فیلترها و فنهای خنککننده نیز باید در سرویسهای دورهای بررسی شود.
بازرسی اتصالات و تجهیزات الکتریکی
شل شدن اتصالات، آثار تغییر رنگ، داغشدگی یا آسیب به سیمها میتواند نشانه وجود مشکل باشد. بررسی اتصالات و تجهیزات حفاظتی باید توسط تکنسین متخصص و با رعایت کامل اصول قطع ایمن برق انجام شود. دستکاری تابلو در حالت برقدار برای افراد غیرمتخصص خطرناک است.
بررسی کدهای خطا
در صورت نمایش خطا، کد آن باید مطابق دفترچه فنی کنترلر یا درایو بررسی شود. کد خطا میتواند به شناسایی بخش درگیر کمک کند؛ اما نباید بدون بررسی علت اصلی، صرفاً خطا را پاک کرد یا سیستم را بارها راهاندازی مجدد کرد.
کنترل عملکرد تجهیزات ایمنی و نجات
وضعیت مدارهای ایمنی، قفل دربها، تجهیزات نجات اضطراری و ارتباط آنها با تابلو باید مطابق برنامه سرویس و دستورالعمل سازنده آزمایش شود. وجود باتری یا سیستم نجات بهتنهایی کافی نیست؛ عملکرد صحیح آن باید بهصورت تخصصی بررسی شود.
از تغییر خودسرانه تنظیمات خودداری کنید
تغییر پارامترهای درایو، تنظیمات کنترلر یا سیمبندی بدون دانش فنی میتواند عملکرد آسانسور را مختل کند و خطر ایمنی ایجاد کند. تنظیمات و تعمیرات باید توسط افراد دارای صلاحیت و بر اساس نقشهها و مستندات همان سیستم انجام شود.
هشدار ایمنی: باز کردن تابلو فرمان، دستکاری مدارهای برق، اتصال کوتاه ورودیها یا دور زدن مدار ایمنی میتواند باعث برقگرفتگی یا حرکت ناخواسته آسانسور شود. در صورت مشاهده خطا یا رفتار غیرعادی، آسانسور باید مطابق دستورالعمل ایمنی از سرویس خارج و موضوع به تکنسین مجاز ارجاع داده شود.
سوالات متداول درباره تابلو فرمان آسانسور
۱. تابلو فرمان آسانسور چه وظیفهای دارد؟
تابلو فرمان وظیفه دریافت و پردازش درخواستها، کنترل حرکت و سرعت کابین، مدیریت توقف در طبقات، هماهنگی با دربها و نظارت بر سیگنالهای ایمنی را بر عهده دارد.
۲. مهمترین اجزای تابلو فرمان آسانسور کداماند؟
برد اصلی کنترلر، بردهای ورودی و خروجی، درایو در سیستمهای مجهز به VVVF، رلهها، کنتاکتورها، تجهیزات حفاظتی، منبع تغذیه و ترمینالها از اجزای رایج این مجموعه هستند. ترکیب دقیق قطعات به طراحی تابلو بستگی دارد.
۳. تفاوت تابلو فرمان دو سرعته با VVVF چیست؟
در تابلو دو سرعته، موتور با دو حالت سرعت مشخص کنترل میشود؛ اما در سیستم VVVF، درایو امکان تنظیم متغیر سرعت موتور را فراهم میکند. سیستم VVVF در صورت طراحی و تنظیم صحیح میتواند حرکت نرمتر و کنترل دقیقتری ایجاد کند.
۴. آیا تابلو فرمان آسانسور کششی با هیدرولیکی متفاوت است؟
بله. هر سیستم محرکه تجهیزات و روش عملکرد متفاوتی دارد. تابلو فرمان باید با موتور، تجهیزات محرکه و مدارهای کنترلی همان آسانسور سازگار باشد؛ بنابراین انتخاب آن بدون توجه به نوع سیستم محرکه صحیح نیست.
۵. خرابی تابلو فرمان چه نشانههایی دارد؟
نمایش خطا، توقف غیرمنتظره، اجرا نشدن بعضی فرمانها، اختلال در حرکت یا مشکل در ارتباط با تجهیزات میتواند از نشانههای وجود ایراد در تابلو یا بخشهای مرتبط باشد. تشخیص قطعی نیازمند بررسی تخصصی است؛ زیرا همه این علائم الزاماً به معنی خرابی خود تابلو نیستند.
۶. سرویس تابلو فرمان آسانسور هر چند وقت یکبار باید انجام شود؟
زمانبندی سرویس به دستورالعمل سازنده، شرایط محیطی، میزان استفاده و برنامه نگهداری آسانسور بستگی دارد. بازدیدهای دورهای باید توسط سرویسکار متخصص انجام شود و شامل بررسی وضعیت اتصالات، تهویه، خطاها و عملکرد تجهیزات مرتبط باشد.
جمعبندی
تابلو فرمان آسانسور مرکز کنترل و هماهنگی بخشهای مختلف آسانسور است. این مجموعه با دریافت اطلاعات از شستیها، سنسورها و مدارهای ایمنی، عملکرد موتور، ترمز، دربها و توقف کابین را مدیریت میکند. نوع کنترلر، درایو، تجهیزات حفاظتی و امکانات ارتباطی آن نیز بر کیفیت عملکرد آسانسور اثر میگذارند.
برای انتخاب تابلو فرمان مناسب باید نوع سیستم محرکه، مشخصات موتور، ظرفیت و سرعت آسانسور، تعداد توقفها، تجهیزات ایمنی و امکان دریافت خدمات فنی بررسی شوند. همچنین نگهداری اصولی و انجام تعمیرات توسط تکنسین متخصص، نقش مهمی در حفظ ایمنی و عملکرد قابلاعتماد آسانسور دارد.
برای انتخاب و بررسی تجهیزات مناسب آسانسور
اگر برای انتخاب تابلو فرمان یا هماهنگسازی آن با موتور و سایر تجهیزات آسانسور به راهنمایی فنی نیاز دارید، میتوانید با کارشناسان TMG Elevator مشورت کنید تا انتخاب بر اساس مشخصات واقعی پروژه انجام شود.

